Portret Jane Austen – nowe odkrycia i komentarze

Portret Jane Austen, o niepotwierdzonej autentyczności i nieznanym autorze, wciąż budzi emocje wśród badaczy zajmujących się życiem i twórczością pisarki. Właścicielka portretu, dr Paula Byrne, która przedstawiła swoje wnioski w filmie dokumentalnym „Jane Austen: The Unseen Portrait”, nie ustaje w poszukiwaniach dowodów na potwierdzenie swojej teorii. Już w styczniu zmieniła zdanie co do możliwego autorstwa Elizy Chute. Szczegóły dotyczące portretu umieszczone w "katalogu aukcyjnym":http://www.bonhams.com/auctions/19386/lot/6/ wskazują, że został wykonany przez niedrogiego profesjonalistę, który wykonał rysunek za opłatę 3 gwinei.
Kolejne odkrycia dr Byrne przybliżyła w artykule, który ukazał się w kwietniu w „Times Literary Suplement”.

Jane AustenWidok za oknem został jednoznacznie zidentyfikowany jako Opactwo Westminsterskie, Kościół Świętej Małgorzaty oraz Westminster Bridge, które mogły być widoczne tylko z jednego miejsca – budynku przy ulicy St. Sancturary 3. Na początku XIX wieku dom zamieszkany był przez Edwarda Smedley’a, pastora i odźwiernego szkoły Westminster. Dr Byrne napisała o nim:

Był człowiekiem o zainteresowaniach literackich, opublikował tomy wierszy Transmigration (1778) and Erin: A geographical and descriptive poem (1810). Jego żoną była Hannah (1754-1825), córka George’a Bellas, który jako notariusz w Najwyższym Sądzie Admiralicji zajmował się sporami związanymi z żeglugą. Smedley był właścicielem probostwa w Farnham, znajdującego się na granicy Hampshire i Surrey. Najstarszy syn Smedley’ów, również Edward (1788-1863), podobnie jak ojciec miał ambicje literackie. W 1813 roku wygrał nagrodę Seatonian, przyznawaną przez Uniwersytet Cambridge, a od 1814 roku publikował swoje prace w wydawnictwie Johna Murray’a

Wobec tego Edward Smedley Junior miał tego samego wydawcę, co Jane Austen, z którą łączyły go również więzy rodzinne i towarzyskie (córka Anny Austen, Louisa, wyszła za mąż za wielebnego Septimusa Bellas z Monk Sherborne w Hampshire, który był krewnym George’a Bellas). Z kolei jego ojciec był gorącym wielbicielem jej twórczości, o czym świadczy jego korespondencja. Jak napisała dr Byrne:

Pobożni i poważni Smedley’owie zdają się być dalecy Jane Austen. Dlatego też niespodzianką było odkrycie w książce Poems by the late Rev. Edward Smedley, A.M.: with a selection from his correspondence and a memoir of his life, że Smedley Junior był wielbicielem jej powieści.

Jednym z pytań, stawianych przez dr Byrne, jest kwestia, co wiadomo o poczynaniach Jane Austen w Londynie, gdy pojechała tam negocjować warunki publikacji Emmy. Badaczka wysunęła teorię, że Jane mogła znać Smedley’ów i odwiedzać ich w domu przy ulicy St. Sanctuary 3, gdzie portret powstał i gdzie prawdopodobnie znajdował się przez wiele lat, wklejony do rodzinnego albumu, o czym świadczą resztki kleju na odwrocie. Smedley Junior miał dwie córki, które zostały pisarkami, w czym dr Byrne widzi wpływ Jane Austen:

The Maiden Aunt (1849) autorstwa Menelli, zaczyna się znajomo: „Emma, najmłodsza siostra Margaret Fordle, wyszła za mąż za Jamesa Ferrarsa, kapitana marynarki i wkrótce została wdową z dwójką dzieci”. The Runway autorstwa Elizabeth jest z kolei wyraźnie inspirowane Emmą (z wątkiem lesbijskim). Publikacja została dobrze przyjęta przez czasopismo „Sun”, w której napisano o autorce: „Czeka ją przyszłość pisarki, która może zostać Jane Austin [sic!] swojej generacji”.

Dr Paula Byrne dowiedziała się również więcej o pochodzeniu portretu, który został sprzedany handlarzowi w latach 80. XX wieku przez wykonawczynię woli sir Johna Forstera. Choć wykonawczyni, zgodnie z wolą zmarłego, spaliła wszystkie jego dokumenty, dr Byrne odkryła, że portret został ofiarowany Forsterowi przez jego nianię, pannę Helen Carruthers. Obecnie Byrne sprawdza, czy istnieje jakikolwiek związek między panną Carruthers a córkami Smedley’ów.

Artykuł do „Times Litterary Supplement” zakończyła słowami:

Dopóki nie znajdziemy innej pisarki, która w 1815 roku była w średnim wieku, która lubiła długie rękawy i czepki, która była wysoka, wyprostowana, miała ciemne kręcone włosy i rysy przypominające braci Austen, musimy być otwarci na możliwość, że jest to prawdziwy portret kobiety, która sama podpisała czek od Johna Murray’a jako „Miss Jane Austin”.

Po ukazaniu się artykułu wydawca otrzymał list od profesora Richarda Jenkynsa, który jest potomkiem najstarszego brata pisarki, Jamesa. Wątpi on, czy portret przedstawia Jane Austen:

Dr Byrne traktuje rysunek jak fotografię – jakby podczas wizyty Jane Austen u niepotwierdzonych przyjaciół, którzy akurat mieszkali w pobliżu Opactwa, ktoś pstryknął zdjęcie. Oczywiście portrety nie powstawały w ten sposób. Tło świadczy o tym, że osoba mieszkała w Londynie – jest u siebie w domu ze swoim kotem. Nikt nie chciałby być sportretowany z czyimś kotem. Mogła być żoną, córką lub siostrą proboszcza kościoła św. Małgorzaty albo dziekana lub kanonika Westminster, czy też literatką, która pisała o Westminster. Niemożliwe jest, żeby był to widok z okna kogoś, kto po prostu tam mieszkał, ponieważ tło nie jest naturalne – teatralne kolumny, zasłona. Artysta mógł narysować to na miejscu, ale mógł również skorzystać z miedziorytu.

Zauważył również, że kobieta na portrecie ma jasne oczy, podczas gdy Austen miała oczy ciemne, co potwierdza zarówno rysunek Cassandry, jak i opisy rodziny i przyjaciół. Nie zgadza się również z tym, że kobieta z portretu ma „nos austenów”.

W maju swoje przemyślenia odnośnie rysunku opublikowała Deirdre Le Faye, która w wyemitowanym w grudniu filmie dokumentalnym była wyraźnie sceptyczna wobec teorii Byrne. Między innymi wątpiła, czy Austen chciałaby być przedstawiona jako pisarka, wytknęła również brak książek – uważa, że jeżeli Jane chciałaby być przedstawiona jako pisarka, której dzieła są publikowane, powinny się one znaleźć na portrecie. Stwierdziła również, że nie widzi żadnego podobieństwa – kobieta na portrecie ma zbyt szczupłą i pociągłą twarz oraz zbyt jasne oczy. Skomentowała również strój oraz biżuterię:

Strój osoby na portrecie – długie rękawy, koronkowe wykończenie – sugerują osobę bogatą i szanowaną. Z listów Jane jasno wynika, że ona i Cassandra nie były zamożne, dlatego musiały cały czas przerabiać i poprawiać swoje stroje. Nie byłoby możliwe ustalenie roku pochodzenia żadnej z ich sukienek.

Ilość biżuterii osoby na portrecie jest większa, niż ilość biżuterii kiedykolwiek posiadanej przez Jane, ponadto brakuje topazowego krzyżyka, który dostała od brata. A nawet jeżeli tyle miała, byłoby jej niewygodnie pisać w tych wszystkich pierścionkach. To sugeruje, że portret był symboliczny, a ilość biżuterii wskazuje na bogactwo przedstawionej osoby.

Le Faye nie widzi związku między widokiem z okna a Jane Austen, a powiązania z rodziną Smedley’ów uważa za przypadkowe. Wskazuje też na brak dokumentów łączących nianię Johna Forstera z portretem. Skomentowała także podpis:

Podpis na odwrocie, Miss Jane Austin, jest zwodniczy. Jest napisany atramentem, więc został dodany później – w innym przypadku artysta napisałby imię techniką plumbago, gdy kończył obrazek. Po drugie słowo „Miss” jest napisane we współczesnym stylu. Jeżeli napisałoby to w okresie Regencji, użyłoby długiego s, „Mifs”. Najstarsi bratankowie Austin, którzy uczyli się pisać między 1795 a 1815 rokiem, używali długiego s aż do śmierci w 1870 i 1880 roku. Ktokolwiek, kto napisał „miss” urodził się w późniejszych dekadach XIX wieku.

Na ilustracji obok znajduje się list, który napisała Austen do Cassandry 20 lutego 1807 roku. Widać wyraźnie napis „Mifs” Austen. list

Deirdre Le Faye podsumowała:

Jako że Byrne nie dostarczyła dokumentowych dowodów na poparcie swojej teorii, portret, nawet jeżeli powstał w XIX wieku, nie może być uznany za wizerunek Jane Austen.

Na podstawie:

Słowa kluczowe: 

Komentarze

Dodaj komentarz